De Stolpersteine bevinden zich aan Wilhelminastraat 83a-b, voorheen Brakenbeltsweg 1. (Foto: Mannes Konijnenbelt)
De Stolpersteine bevinden zich aan Wilhelminastraat 83a-b, voorheen Brakenbeltsweg 1. (Foto: Mannes Konijnenbelt) (Foto: Mannes Konijnenbelt)

Een 'mitswe': struikelstenen verlegd

  Ingezonden

door Dinand Webbink

Op de kruising van de Brakenbeltsweg en de Wilhelminastraat in Nijverdal gebeurde op 12 juli iets bijzonders. Een toevallige voorbijganger zou hebben gezien dat er twee brokjes beton afgedekt met plaatjes van messing uit het trottoir voor Brakenbeltsweg 1 werden gehaald. Daarna werden die honderd meter verder ter hoogte van Wilhelminastraat 83a-b weer in het plaveisel gemetseld, omgeven door Bentheimer zandsteen.

NIJVERDAL - Sinds 1995 zijn er door heel Europa Stolpersteine, struikelstenen, gelegd, die herinneren aan de tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoorde Joden, Sinti, Roma en verzetsmensen. In de gemeente Hellendoorn liggen veertien Stolpersteine, dertien in Nijverdal en een bij Krönnenzommer.

De stenen die aan de Brakenbeltsweg lagen, zijn gelegd door de Historische Kring Wederden (Wierden). Het plaatsen van de Stolpersteine wordt geregeld door de gemeente waaruit de slachtoffers afkomstig zijn, uitgaande van de gemeentegrenzen die destijds golden. Een deel van Nijverdal viel tot 1955 onder de gemeente Wierden. Het Wierdens historische genootschap maakte een begrijpelijke fout. Het echtpaar Pagrach-Hartog woonde aan de Brakenbeltsweg 1. Wat de Wierdenaren niet wisten, en de meeste Nijverdallers ook niet, is dat de Brakenbeltsweg destijds anders liep. Hij kwam uit naast Wilminastraat 83. Er loopt daar nog steeds een weggetje naar het oude huis van de Pagrachs. Dat adres was in de oorlog Brakenbeltsweg 1, nu Wilhelminastraat 83a-b. Een begrijpelijke vergissing die nu hersteld is dankzij de onvermoeibare speurzin van Johan Alferink.

Het echtpaar Pagrach
Als je nu de gedenkstenen voor het echtpaar Pagrach bekijkt naast Wilhelminastraat 83, lees je dat Mozes Pagrach, geboren in 1880, op 10 november 1944 in Bismarckhütte werd vermoord. Zijn vrouw Reintje Hartog, geboren in 1881, onderging dit gruwelijk lot in hetzelfde jaar op 11 oktober in Auschwitz. Mozes was een handelaar in manufacturen en geboren in Holten. Zijn vrouw was afkomstig uit Tilburg. Zij hadden een zoon, Andries, die het beroep van verzekeringsagent uitoefende. Hij trouwde in 1938 met Elisabeth Helena Cohen, een verpleegster. Het jonge echtpaar vestigde zich in Zwolle. Andries werd omgebracht in Flossenburg. Elisabeth overleefde Westerbork, Theresienstadt en Auschwitz. Ze ontsnapte aan het einde van de oorlog tijdens een dodenmars. Zij werd 101 jaar oud. Het echtpaar Pagrach-Hartog woonde schuin tegenover hun familieleden Abraham en Lewia Samuel. Alle elf andere Joodse oorlogsslachtoffers uit Nijverdal waren lid van de familie Samuel. Slechts een gezin, dat van David Simon Samuel (Prins) overleefde.

Een mitswe
Bela Ruth Samuel Tenenholz en Danielle Epema-Samuel hebben namens de familie laten weten de zorgvuldigheid en het respect bijzonder te waarderen. Zij schrijven: 'In het Jodendom is er een gezegde dat het eren van de doden een speciale goede daad is, een mitswe, mede omdat zij ons daarvoor niet meer kunnen bedanken. Ook de spreuk 'moge hun ziel gebundeld worden in de bundel des levens' is hier volbracht.

Dankbaar
Onze dankbaarheid gaat uit naar Johan Alferink, Mannes Konijnenbelt, Michael Bergman, Henk Braakman en alle anderen die op een of andere manier betrokken waren bij het herplaatsen van de Stolpersteine van onze familieleden!'

Meer berichten