Het boek van Bert Jan Flim over verzetsgroep NV. Uit eerste hand, onder andere van zijn vader, kon hij dit verhaal optekenen.
Het boek van Bert Jan Flim over verzetsgroep NV. Uit eerste hand, onder andere van zijn vader, kon hij dit verhaal optekenen. (Foto: Bert Jan Flim)

'Voor mijn vader was het interview echt zwaar'

Twee weken geleden stond in deze krant een kort artikeltje over het boek 'Het grote kinderspel'. Een boek over de verzetsgroep 'Naamloze Vennootschap' (NV), die in de jaren 1942-1945 ongeveer 250 joodse kinderen liet onderduiken in drie gereformeerde gemeentes in de provincie Limburg.

door Annemieke van Ipenburg/Tekststroom

Nijverdal - De vader van oud-Nijverdaller Bert Jan Flim maakte deel uit van de NV, want de kinderen bleven niet in Limburg. Na een crisis begin november 1943, waarbij ineens tientallen onderduikkinderen werden bedreigd, besloot men om een deel van die 250 kinderen over te brengen van het `volle’ Zuid-Limburg naar Gelderland en Overijssel. "In het laatste oorlogsjaar heeft mijn vader, Herman Flim, samen met de Limburger Koos Postuma deze kinderen van bonkaarten, kleding, schoeisel en – indien nodig – van een nieuw onderduikadres voorzien," vertelt de schrijver van het boek, Bert Jan Flim.

Afstuderen

Als afstudeerproject voor zijn studie geschiedenis interviewde hij in de jaren '80 diverse leden van de verzetsgroep, waaronder zijn eigen vader. Ook sprak hij met enkele kinderen die toen ondergedoken zaten. "Mijn schrijfstijl was toen niet zo geweldig, maar goed genoeg om af te studeren. Jaren later wilde ik het verhaal graag met een groter publiek delen, wat resulteerde in het boek 'Het grote kinderspel'. Aanvankelijk dacht ik aan een beschouwende geschiedschrijving, net zoals mijn vorige boeken. Maar toen ik de tekst vrijwel volledig geschreven had, realiseerde ik me dat het anders moest. Dit was een verhaal dat verteld moest worden alsof de lezer erbij is. Dus heb ik alles herschreven."

Hij lacht erbij en vertelt dat het best spannend was om het boek zo te schrijven. "Het was ook erg leuk om het zo te doen en ik ben erg benieuwd wat iedereen ervan vindt. In mijn werk (docent geschiedenis aan het Friesland College - red.) krijg ik vaak de vraag van leerlingen of boeken niet anders geschreven kunnen worden, zodat het voor hen ook interessant is. En wat ik zelf altijd interessant vind, is de vraag 'wat zou jij doen in die situatie'? Daar komen mooie discussies bij los."

Confronterend

"Voor mijn vader was het echt confronterend. Hij is getraumatiseerd uit de oorlog gekomen en sprak vooral over die specifieke, traumatiserende gebeurtenissen. Voor mijn afstuderen moest hij het hele verhaal vertellen, praten over de momenten tussen die traumatiserende gebeurtenissen in. Dat is enorm zwaar voor hem geweest. Maar naderhand had hij alles wel beter op een rij."

Bert Jan vertelt een paar anekdotes waar zijn vader de hoofdrol in speelt. "Het is verbazingwekkend wat zulke omstandigheden met je ratio doen. Enkele kinderen en twee NV-leden zaten gevangen in een landhuis in het bos. Ze werden bewaakt door drie gewapende landwachters en mijn vader liep daar radeloos rond. Wat moest hij doen? Terug naar Nijverdal voor een geweer, dat lukte niet, terug naar het bos, wat moet ik? Toen besloot hij dat hij de landwachters dan maar met zijn blote handen te lijf zou gaan. Als je dat nu hoort, denk je: hij was gek. Maar als je zelf in die situatie was, wat zou jij dan doen? Gelukkig kwam hij een andere verzetsstrijder tegen die vertelde dat de meeste gevangenen vrij waren gelaten. Later hoorde hij dat een 11-jarig Joods meisje, Lea Winnik, zich tijdens het verhoor zo kranig had gehouden, dat ze ze had vrij gekletst. Anders had hij het waarschijnlijk niet overleefd. Zo zijn er wel meer gebeurtenissen geweest die een mooie dialoog tussen mijn leerlingen en mij oplevert. Dat, als je het nu hoort, je je hoofd schudt en je bijna niet kunt voorstellen dat iemand zover kan gaan."

"Jaap Musch, aanvoerder van de NV en mentor van de jonge mannen, werd op die bewuste dag, 8 september 1944, bij het landhuis gearresteerd door Karel Diepgrond, naar kamp Erica gebracht en zwaar mishandeld. Omdat hij niets losliet, hebben ze hem een paar uur later doodgeschoten. Dat heeft ook veel impact gehad."

Terwijl Bert Jan mij zijn verhaal vertelt, zie ik de beelden voor me. Hoe zijn vader radeloos door het bos heen en weer loopt. Voel de wanhoop van na de oorlog, toen bekend werd dat er even goed zo ontzettend veel Joden toch gedood waren. Ik word er door gegrepen. Dit boek ga ik zeker lezen!

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden